اصول و سیاست تحریری دیده‌بان

۱مأموریت و جایگاه

دیده‌بان مسیحیان افغانستان یک خبرگزاری مستقل و نهاد دیده‌بانی حقوق بشر است. مأموریت دیده‌بان، گزارش‌دهی دقیق و مستند درباره آزادی دین و باور و حقوق مسیحیان افغانستان، اقلیت‌های دینی و زنان است.

دیده‌بان دو کار را در کنار هم انجام می‌دهد: «خبرگزاری»، یعنی تهیه و نشر خبر از راه تیم و منابع محلی خود؛ و «دیده‌بانی»، یعنی ثبت و مستندسازی منظم موارد نقض حقوق بشر. هر دو کار بر اساس این سند و معیارهای پذیرفته‌شده بین‌المللی انجام می‌شود.

• استقلال: تصمیم تحریری فقط با سردبیری دیده‌بان است و تیم دیده‌بان خبر را خودش از منابع محلی تهیه می‌کند.
• دقت: هیچ خبری پیش از راستی‌آزمایی نشر نمی‌شود و دقت بر سرعت مقدم است.
• انصاف: به همه طرف‌ها فرصت پاسخ داده می‌شود و خبر از دیدگاه جدا می‌ماند.
• آسیب نرساندن: امنیت منابع و افراد در معرض خطر بر هر خبر دیگری مقدم است.
• پاسخگویی: هر ادعا منبع روشن دارد و هر اشتباه به‌طور شفاف اصلاح می‌شود.

۲مبنای حقوقی و معیارهای مرجع

کار دیده‌بان بر پایه حقوق بین‌المللی بشر و معیارهای حرفه‌ای روزنامه‌نگاری و دیده‌بانی استوار است:

• اعلامیه جهانی حقوق بشر (۱۹۴۸)، ماده‌های ۱۸ و ۱۹آزادی فکر، وجدان و دین، و آزادی عقیده و بیان.
• میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی (۱۹۶۶)، ماده‌های ۱۸، ۱۹ و ۲۷آزادی دین و باور، آزادی بیان و حقوق اقلیت‌ها. افغانستان از سال ۱۳۶۱ (۱۹۸۳) عضو این میثاق است.
• کنوانسیون رفع همه اشکال تبعیض علیه زنان (سیداو)مبنای گزارش‌دهی دیده‌بان درباره حقوق زنان و دختران. افغانستان از سال ۱۳۸۲ (۲۰۰۳) عضو این کنوانسیون است.
• منشور جهانی اخلاق روزنامه‌نگاران، فدراسیون بین‌المللی روزنامه‌نگاران (۲۰۱۹)معیار اخلاق حرفه‌ای در تهیه و نشر خبر.
• دستورالعمل دیده‌بانی حقوق بشر، دفتر کمیشنری عالی سازمان ملل برای حقوق بشرمعیار ثبت، تطبیق و گزارش‌دهی موارد نقض حقوق بشر.
• پروتکل برکلی درباره تحقیقات دیجیتال منبع‌باز (سازمان ملل و دانشگاه کالیفرنیا، برکلی)معیار راستی‌آزمایی و نگهداری تصویر، ویدیو و شواهد دیجیتال.

هرگاه میان این سند و معیارهای بالا تفاوتی باشد، قاعده‌ای اجرا می‌شود که از افراد بیشتر حفاظت کند.

۳استقلال تحریری

• تصمیم درباره انتخاب، نگارش و نشر هر خبر فقط با سردبیری دیده‌بان است.
• حامیان مالی، شریکان، کلیساها و نهادهای همکار در تصمیم‌های تحریری هیچ نقشی ندارند و متن خبر را پیش از نشر نمی‌بینند.
• دیده‌بان محتوای پولی یا سفارشی نشر نمی‌کند و وابسته به هیچ حزب، جناح سیاسی یا گروه مسلح نیست.
• هر عضو تیم که در موضوع یک خبر منفعت شخصی داشته باشد، آن را به سردبیری اعلام می‌کند و از کار روی آن خبر کنار می‌رود.
• ابزارهای فنی، از جمله هوش مصنوعی، فقط برای کمک در جست‌وجو، ترجمه و ویرایش به کار می‌روند. هر متن پیش از نشر از سوی ویراستار انسانی بررسی و تأیید می‌شود.

۴ساختار تحریری و مسئولیت

هر خبر پیش از نشر از این مراحل مسئولیت می‌گذرد:

1. همکاران و منابع محلیاطلاعات و گزارش اولیه را از داخل افغانستان و از میان جامعه افغان‌های بیرون از کشور به تیم دیده‌بان می‌رسانند.
2. دبیر بخشگزارش را بررسی می‌کند، اعتبار منبع را می‌سنجد و پیش‌نویس خبر را آماده می‌کند.
3. سردبیریراستی‌آزمایی نهایی را انجام می‌دهد، برچسب اعتبار را تعیین می‌کند و درباره نشر تصمیم می‌گیرد.
4. بازبینی دومخبرهای حساس، از جمله خبر بازداشت، تهدید جانی و هر خبری که با اعلان فوری نشر می‌شود، پیش از نشر از سوی عضو دوم تیم هم بررسی می‌شود.

۵تهیه خبر و کار با منابع

• منبع اصلی خبرهای دیده‌بان، تیم و منابع محلی خود ماست. گزارش‌های سازمان ملل و یوناما، نهادهای ناظر آزادی دینی و رسانه‌های معتبر هم بررسی و با ذکر نام منبع نقل می‌شوند.
• اعتبار هر منبع محلی پیش از همکاری و در هر گزارش سنجیده می‌شود: دسترسی مستقیم منبع به رویداد، سابقه دقت او و انگیزه‌های احتمالی.
• گزارش شاهد عینی از گزارش شنیده‌شده جدا ثبت می‌شود و در متن خبر روشن است کدام است.
• منبع بی‌نام فقط وقتی پذیرفته می‌شود که ذکر نام، جان یا امنیت او را به خطر اندازد. هویت منبع نزد سردبیری روشن است و در متن خبر گفته می‌شود چرا نام او ذکر نشده است.
• دیده‌بان در برابر دادن اطلاعات یا مصاحبه به منبع پول نمی‌پردازد.

۶راستی‌آزمایی

هر خبر پیش از نشر این مراحل را می‌گذراند:

1. بررسی گزارش منابع محلیگزارشی که از منابع محلی می‌رسد، از سوی سردبیری بررسی می‌شود و تا جایی که ممکن است با منابع و شواهد دیگر تطبیق داده می‌شود.
2. خواندن منبع اصلیمنبع اصلی (گزارش سازمان ملل، بیانیه نهاد، سند محکمه) را خودمان باز می‌کنیم و به خلاصه‌ها اکتفا نمی‌کنیم.
3. شمارش منابع مستقلفقط رسانه‌ای منبع مستقل شمرده می‌شود که خودش گزارش تهیه کرده باشد. بازنشر، ترجمه یا رونویسی یک گزارش، یک منبع حساب می‌شود.
4. بررسی جداگانه هر رقمهر عدد و ادعای جدی (کشته، بازداشت، حکم، فرمان، نقل‌قول) جداگانه با منبع اصلی مقایسه می‌شود.
5. راستی‌آزمایی تصویر و ویدیواصل، مکان و زمان هر تصویر و ویدیو با جست‌وجوی معکوس تصویر و بررسی اطلاعات فایل، بر اساس پروتکل برکلی بررسی می‌شود.
6. بررسی تاریخ‌هاتاریخ نشر و تاریخ رویداد جداگانه ثبت می‌شود. تاریخ‌ها به سال هجری خورشیدی با نام ماه‌های افغانی و تاریخ میلادی در قوس نوشته می‌شوند.

۷برچسب‌های اعتبار

هر خبر یکی از این سه برچسب را می‌گیرد و برچسب، شیوه نشر آن را تعیین می‌کند:

۸دیده‌بانی و مستندسازی نقض حقوق بشر

بخش دیده‌بانی، موارد نقض آزادی دین و باور و حقوق زنان و اقلیت‌ها را بر اساس روش دیده‌بانی سازمان ملل ثبت می‌کند:

• هر مورد در پرونده جداگانه با تاریخ، ولایت، نوع نقض، منابع و سطح تأیید ثبت می‌شود.
• یک مورد فقط وقتی «مستند» شمرده می‌شود که بر پایه اطلاعات راستی‌آزمایی‌شده، «دلایل معقول برای باور» به وقوع آن وجود داشته باشد؛ همان معیاری که نهادهای حقوق بشری سازمان ملل به کار می‌برند.
• هر مورد دست‌کم با دو منبع مستقل، یا با یک منبع مستقیم همراه با شواهد اسنادی، تطبیق داده می‌شود.
• موارد ادعایی و تأییدنشده جدا از موارد مستند نگهداری می‌شوند و در آمار نشرشده شمرده نمی‌شوند.
• هر رقمی که دیده‌بان نشر می‌کند، با دوره زمانی و روش شمارش آن همراه است.
• پرونده‌ها با دسترسی محدود و به شکل رمزگذاری‌شده نگهداری می‌شوند و شواهد دیجیتال همراه با زمان و منبع دریافت آن حفظ می‌شود.

۹منبع‌دهی، نقل‌قول و زبان

• هر ادعا به منبع خودش نسبت داده می‌شود: «به گزارش …»، «… در بیانیه‌ای گفته است».
• نقل‌قول دقیق داخل گیومه «» می‌آید. صفت‌های داوری فقط داخل نقل‌قول منسوب به گوینده می‌آیند.
• سخنان طالبان همیشه به نام خودشان نقل می‌شود و اگر منبع مستقلی آن را رد کرده باشد، همان‌جا می‌آید.
• دیده‌بان برای حکومت کنونی افغانستان اصطلاح «حکومت سرپرست طالبان» را به کار می‌برد. واژه‌هایی مانند «امارت اسلامی» و «مرتد» فقط داخل نقل‌قول می‌آیند.
• مسیحیانی که به خاطر ایمانشان زندانی شده‌اند «متهم» یا «مجرم» نامیده نمی‌شوند؛ اتهام رسمی فقط یک بار و داخل گیومه نقل می‌شود.

۱۰حفاظت از افراد و امنیت اطلاعات

اصل «آسیب نرساندن» بر همه کار دیده‌بان حاکم است. مسیحیان داخل افغانستان در خطر جدی هستند. به همین دلیل:

• هویت منابع و همکاران محلی دیده‌بان محفوظ می‌ماند و هیچ‌گاه نشر نمی‌شود.
• رضایت آگاهانه: پیش از مصاحبه یا نشر سخنان یک فرد، شیوه استفاده از گفته‌هایش و خطرهای احتمالی برایش توضیح داده می‌شود و رضایتش گرفته می‌شود.
• نام، عکس، نشانی، روستا یا ولسوالی، شغل دقیق و نام خانواده مسیحیان، نوکیشان و قربانیان خصوصی نشر نمی‌شود؛ حداکثر نام ولایت ذکر می‌شود.
• چهره کسانی که داخل افغانستان هستند و اجازه نشر نداده‌اند، تار می‌شود و اطلاعات پنهان تصویرها (مانند موقعیت جغرافیایی) پیش از نشر پاک می‌شود.
• هیچ جزئیاتی که راه فرار یا راه‌های تماس افراد را آشکار کند، نشر نمی‌شود.
• ارتباط با منابع از راه کانال‌های امن و رمزگذاری‌شده انجام می‌شود.
• اگر خطر نشر یک خبر برای افراد بیشتر از سود آن باشد، خبر نشر نمی‌شود یا جزئیات حساس آن حذف می‌شود.
• استثنا: زندانیانی که پرونده‌شان در محکمه علنی است و وکیلانشان با نام خودشان کارزار عمومی دارند، با نام ذکر می‌شوند. چهره‌های عمومی و نهادها هم با نام ذکر می‌شوند.

۱۱انصاف و حق پاسخ

• پیش از نشر ادعای جدی علیه یک فرد یا نهاد شناخته‌شده، تلاش می‌شود دیدگاه او گرفته شود.
• واکنش طالبان یا نهاد مربوط جست‌وجو می‌شود و اگر واکنشی نبود، در متن خبر گفته می‌شود.
• پاسخی که پس از نشر برسد، به همان خبر افزوده می‌شود.
• خبر از تحلیل و دیدگاه جدا نگه داشته می‌شود و هر تحلیل با برچسب روشن نشر می‌شود.

۱۲اصلاح خطا، شکایت و بازبینی

• هر اشتباه در همان خبر و همان صفحه اصلاح می‌شود و نسخه تازه‌ای از خبر نشر نمی‌شود.
• اصلاح اشتباه‌های مهم با یادداشت «اصلاحیه» و تاریخ اصلاح در پایان خبر اعلام می‌شود.
• این سند هر سال یک بار و هر وقت روش کار دیده‌بان تغییر کند، بازبینی می‌شود.

اگر در گزارشی از دیده‌بان اشتباهی می‌بینید یا شکایتی دارید، از راه صفحه تماس امن به سردبیری خبر دهید.