د څارګر تحریري اصول او پالیسي

۱ماموریت او دریځ

د افغانستان د مسیحیانو څارګر یو خپلواک خبري اژانس او د بشري حقونو څارونکی بنسټ دی. د څارګر ماموریت د دین او باور د آزادۍ او د افغانستان د مسیحیانو، دیني لږکیو او ښځو د حقونو په اړه دقیق او مستند راپور ورکول دي.

څارګر دوه کارونه یوځای کوي: «خبري اژانس»، یعنې د خپل ټیم او سیمه‌ییزو سرچینو له لارې د خبر راټولول او خپرول؛ او «څارنه»، یعنې د بشري حقونو د سرغړونو منظم ثبت او مستندول. دواړه کارونه د دې سند او نړیوالو منل شویو معیارونو پر بنسټ ترسره کېږي.

• خپلواکي: تحریري پرېکړه یوازې د څارګر د تحریري بورډ ده او ټیم یې خبر پخپله له سیمه‌ییزو سرچینو راټولوي.
• دقت: هېڅ خبر له تایید مخکې نه خپرېږي او دقت له چټکتیا مخکې دی.
• انصاف: ټولو اړخونو ته د ځواب موقع ورکول کېږي او خبر له نظر څخه جلا ساتل کېږي.
• زیان نه رسول: د سرچینو او له خطر سره مخ خلکو امنیت له هر خبر مخکې دی.
• ځواب‌ورکونه: هره ادعا روښانه سرچینه لري او هره تېروتنه په ښکاره سمېږي.

۲حقوقي بنسټ او مرجع معیارونه

د څارګر کار د بشري حقونو پر نړیوال قانون او د ژورنالیزم او څارنې پر مسلکي معیارونو ولاړ دی:

• د بشري حقونو نړیواله اعلامیه (۱۹۴۸)، ۱۸ او ۱۹ مادېد فکر، وجدان او دین آزادي، او د عقیدې او بیان آزادي.
• د مدني او سیاسي حقونو نړیوال میثاق (۱۹۶۶)، ۱۸، ۱۹ او ۲۷ مادېد دین او باور آزادي، د بیان آزادي او د لږکیو حقونه. افغانستان له ۱۳۶۱ (۱۹۸۳) کال راهیسې د دې میثاق غړی دی.
• د ښځو پر وړاندې د هر ډول تبعیض د له منځه وړلو کنوانسیون (سیډاو)د ښځو او نجونو د حقونو په اړه د څارګر د راپور ورکولو بنسټ. افغانستان له ۱۳۸۲ (۲۰۰۳) کال راهیسې د دې کنوانسیون غړی دی.
• د ژورنالیستانو د اخلاقو نړیوال منشور، د ژورنالیستانو نړیواله فدراسیون (۲۰۱۹)د خبر په راټولولو او خپرولو کې د مسلکي اخلاقو معیار.
• د بشري حقونو د څارنې لارښود، د ملګرو ملتونو د بشري حقونو عالي کمېشنريد بشري حقونو د سرغړونو د ثبت، تطبیق او راپور ورکولو معیار.
• د ډیجیټل خلاصې سرچینې د څېړنو په اړه د برکلي پروتوکول (ملګري ملتونه او د کالیفورنیا پوهنتون، برکلي)د انځور، ویډیو او ډیجیټل شواهدو د تایید او ساتنې معیار.

که د دې سند او پورته معیارونو ترمنځ توپیر وي، هغه قاعده پلي کېږي چې له خلکو ډېره ساتنه کوي.

۳تحریري خپلواکي

• د هر خبر د ټاکلو، لیکلو او خپرولو پرېکړه یوازې د څارګر د تحریري بورډ ده.
• مالي ملاتړي، شریکان، کلیساوې او همکار بنسټونه په تحریري پرېکړو کې هېڅ رول نه لري او د خبر متن له خپرېدو مخکې نه ویني.
• څارګر پیسه‌یي یا فرمایشي منځپانګه نه خپروي او له هېڅ ګوند، سیاسي ډلې یا وسله‌وال ګروپ سره تړاو نه لري.
• د ټیم هر غړی چې د یو خبر په موضوع کې شخصي ګټه ولري، تحریري بورډ ته یې اعلانوي او له هغه خبر څخه ګوښه کېږي.
• تخنیکي وسایل، په شمول د مصنوعي ځیرکتیا، یوازې په لټون، ژباړه او سمون کې د مرستې لپاره کارول کېږي. هر متن له خپرېدو مخکې د انساني ایډیټر له خوا کتل کېږي او تاییدېږي.

۴تحریري جوړښت او مسؤلیت

هر خبر له خپرېدو مخکې د مسؤلیت له دې پړاوونو تېرېږي:

1. سیمه‌ییز همکاران او سرچینېله افغانستان دننه او له بهر مېشتو افغانانو څخه معلومات او لومړني راپورونه د څارګر ټیم ته رسوي.
2. د برخې ایډیټرراپور کتل کوي، د سرچینې اعتبار ارزوي او د خبر مسوده چمتو کوي.
3. تحریري بورډوروستی تایید ترسره کوي، د اعتبار نښه ټاکي او د خپرولو پرېکړه کوي.
4. دویمه کتنهحساس خبرونه، لکه د نیونې، د ژوند د ګواښ او هر هغه خبر چې د بیړني خبرتیا سره خپرېږي، له خپرېدو مخکې د ټیم د دویم غړي له خوا هم کتل کېږي.

۵د خبر راټولول او له سرچینو سره کار

• د څارګر د خبرونو اصلي سرچینه زموږ خپل ټیم او سیمه‌ییزې سرچینې دي. د ملګرو ملتونو او یوناما راپورونه، د دیني آزادۍ څارونکي بنسټونه او معتبرې رسنۍ هم کتل کېږي او د سرچینې په نوم نقلېږي.
• د هرې سیمه‌ییزې سرچینې اعتبار له همکارۍ مخکې او په هر راپور کې ارزول کېږي: پېښې ته مستقیم لاسرسی، د دقت مخینه او احتمالي انګېزې.
• د عیني شاهد راپور له اورېدلي راپور څخه جلا ثبتېږي او په خبر کې روښانه وي چې کوم یو دی.
• بې‌نومه سرچینه یوازې هغه وخت منل کېږي چې د نوم یادول یې ژوند یا امنیت په خطر کې واچوي. د سرچینې هویت تحریري بورډ ته معلوم وي او په خبر کې ویل کېږي چې ولې یې نوم نه دی یاد شوی.
• څارګر سرچینو ته د معلوماتو یا مرکې په بدل کې پیسې نه ورکوي.

۶تایید

هر خبر له خپرېدو مخکې له دې پړاوونو تېرېږي:

1. د سیمه‌ییزو راپورونو کتنههغه راپور چې له سیمه‌ییزو سرچینو راځي، د تحریري بورډ له خوا کتل کېږي او تر هغه ځایه چې ممکن وي له نورو سرچینو او شواهدو سره پرتله کېږي.
2. د اصلي سرچینې لوستلاصلي سرچینه (د ملګرو ملتونو راپور، د بنسټ اعلامیه، د محکمې سند) پخپله پرانیزو او په لنډیزونو بسنه نه کوو.
3. د خپلواکو سرچینو شمېرلیوازې هغه رسنۍ خپلواکه سرچینه ګڼل کېږي چې پخپله یې راپور جوړ کړی وي. د یو راپور بیا خپرول، ژباړه یا کاپي یوه سرچینه ګڼل کېږي.
4. د هرې شمېرې جلا کتنههره شمېره او جدي ادعا (وژنه، نیونه، حکم، فرمان، نقل‌قول) جلا له اصلي سرچینې سره پرتله کېږي.
5. د انځور او ویډیو تاییدد هر انځور او ویډیو اصل، ځای او وخت د انځور د معکوس لټون او د فایل د معلوماتو په مرسته، د برکلي پروتوکول پر بنسټ کتل کېږي.
6. د نېټو کتنهد خپرېدو نېټه او د پېښې نېټه جلا ثبتېږي. نېټې په لمریز هجري کال او افغاني میاشتو، او میلادي نېټه په قوس کې لیکل کېږي.

۷د اعتبار نښې

هر خبر له دې دریو نښو یوه اخلي او نښه یې د خپرېدو لاره ټاکي:

۸د بشري حقونو د سرغړونو څارنه او مستندول

د څارګر د څارنې برخه د دین او باور د آزادۍ او د ښځو او لږکیو د حقونو سرغړونې د ملګرو ملتونو د څارنې د لارې پر بنسټ ثبتوي:

• هره پېښه په جلا دوسیه کې له نېټې، ولایت، د سرغړونې ډول، سرچینو او د تایید کچې سره ثبتېږي.
• یوه پېښه یوازې هغه وخت «مستنده» ګڼل کېږي چې د تایید شویو معلوماتو پر بنسټ د هغې د پېښېدو لپاره «د باور معقول دلایل» موجود وي؛ همغه معیار چې د ملګرو ملتونو د بشري حقونو بنسټونه یې کاروي.
• هره پېښه لږ تر لږه له دوو خپلواکو سرچینو، یا له یوې مستقیمې سرچینې او اسنادي شواهدو سره، پرتله کېږي.
• ادعا شوې او ناتایید شوې پېښې له مستندو پېښو جلا ساتل کېږي او په خپرو شویو شمېرو کې نه حسابېږي.
• هره شمېره چې څارګر یې خپروي، د وخت له دورې او د شمېرنې له لارې سره یوځای وي.
• دوسیې په محدود لاسرسي او کوډ شوې بڼه ساتل کېږي او ډیجیټل شواهد د ترلاسه کېدو له وخت او سرچینې سره خوندي کېږي.

۹سرچینه ورکول، نقل‌قول او ژبه

• هره ادعا خپلې سرچینې ته منسوبېږي: «د … د راپور له مخې»، «… په یوه اعلامیه کې ویلي».
• دقیق نقل‌قول په «» کې راځي. د قضاوت صفتونه یوازې د ویناوال په منسوب نقل‌قول کې راځي.
• د طالبانو خبرې تل د دوی په نوم نقلېږي او که خپلواکې سرچینې رد کړې وي، هلته راوړل کېږي.
• څارګر د افغانستان د اوسني حکومت لپاره د «د طالبانو سرپرست حکومت» اصطلاح کاروي. لکه «اسلامي امارت» او «مرتد» غوندې کلمې یوازې په نقل‌قول کې راځي.
• هغه مسیحیان چې د ایمان له امله بندیان دي «تورن» یا «مجرم» نه بلل کېږي؛ رسمي تور یوازې یو ځل او په «» کې نقلېږي.

۱۰د خلکو ساتنه او د معلوماتو امنیت

د «زیان نه رسولو» اصل د څارګر پر ټول کار حاکم دی. په افغانستان کې دننه مسیحیان له جدي خطر سره مخ دي. له همدې امله:

• د څارګر د سیمه‌ییزو سرچینو او همکارانو هویت ساتل کېږي او هېڅکله نه خپرېږي.
• آګاهانه رضایت: له مرکې یا د یو کس د خبرو له خپرولو مخکې، هغه ته ویل کېږي چې خبرې به یې څنګه وکارول شي او احتمالي خطرونه کوم دي، او رضایت یې اخیستل کېږي.
• د خصوصي مسیحیانو، نوکیشانو او قربانیانو نوم، انځور، پته، کلی یا ولسوالي، دقیقه دنده او د کورنۍ نوم نه خپرېږي؛ تر ټولو ډېر د ولایت نوم یادېږي.
• د هغو کسانو مخونه چې په افغانستان کې دي او د خپرېدو اجازه یې نه ده ورکړې، تت کېږي او د انځورونو پټ معلومات (لکه ځای) له خپرېدو مخکې پاکېږي.
• هېڅ داسې جزئیات نه خپرېږي چې د تېښتې لارې یا د خلکو اړیکې څرګندې کړي.
• له سرچینو سره اړیکه د خوندي او کوډ شویو چینلونو له لارې کېږي.
• که د یو خبر د خپرېدو خطر خلکو ته له ګټې یې ډېر وي، خبر نه خپرېږي یا یې حساس جزئیات لرې کېږي.
• استثنا: هغه بندیان چې دوسیه یې په محکمه کې ښکاره ده او وکیلان یې د دوی په نوم عامه کمپاین کوي، په نوم یادېږي. عامه څېرې او بنسټونه هم په نوم یادېږي.

۱۱انصاف او د ځواب حق

• د یو پېژندل شوي کس یا بنسټ پر وړاندې د جدي ادعا له خپرولو مخکې هڅه کېږي چې د هغه نظر واخیستل شي.
• د طالبانو یا اړوند بنسټ غبرګون لټول کېږي او که غبرګون نه وي، په خبر کې ویل کېږي.
• هغه ځواب چې له خپرېدو وروسته راشي، همغه خبر ته ورزیاتېږي.
• خبر له تحلیل او نظر څخه جلا ساتل کېږي او هر تحلیل په روښانه نښه خپرېږي.

۱۲د تېروتنو سمول، شکایت او بیاکتنه

• هره تېروتنه په همغه خبر او همغه پاڼه کې سمېږي او د خبر نوې نسخه نه خپرېږي.
• د مهمو تېروتنو سمون د خبر په پای کې د «سمون» یادښت او د سمون له نېټې سره اعلانېږي.
• دا سند هر کال یو ځل او هر کله چې د څارګر د کار لاره بدله شي، بیاکتل کېږي.

که د څارګر په یوه راپور کې تېروتنه وینئ یا شکایت لرئ، د خوندي اړیکې د پاڼې له لارې تحریري بورډ ته خبر ورکړئ.