بشري حقونه | د ملګرو ملتونو یو چارواکی وايي افغان ښځې او نجونې له سختو بندیزونو سره مخ دي او له ۲۰۲۰ راهیسې ۶.۷ میلیونه افغانان راستانه شوي چې ډېر یې اېستل شوي

دیده‌بان | ۱۶ لړم ۱۴۰۵ — د ملګرو ملتونو خبري اژانس (UN News) د راپور له مخې، په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د سرمنشي د ځانګړي استازي مرستیال برونو لومارکیس د جمعې په ورځ، د لړم پر ۱۵مه (۶ نومبر ۲۰۲۶)، ویلي چې افغان ښځې او نجونې له «سختو او پراخو» بندیزونو سره مخ دي.

لومارکیس په افغانستان کې د ملګرو ملتونو مېشت او بشري همغږی هم دی. د هغه په وینا، افغانستان د طالبانو له بیا واکمنېدو پنځه کاله وروسته په یوه «سخته دوه‌لارې» کې دی. د ملګرو ملتونو خبري اژانس دا نه دي ویلي چې هغه دا خبرې چېرې کړې دي.

هغه ویلي چې له ۲۰۲۱ کال راهیسې له ۲.۶ میلیونو ډېرې نجونې له منځنۍ زده‌کړې بې برخې شوې دي او په پوهنتونونو کې د زده‌کوونکو ښځو شمېر اوس صفر دی. د هغه په وینا، د نجونو پر زده‌کړې بندیز د نړۍ له «تر ټولو حساسو ښوونیزو ستونزو» څخه یوه ده.

لومارکیس زیاته کړې چې له ۱۴۰۴ کال د وږي ۱۰مې تر تلې ۸مې (سپتامبر ۲۰۲۵) راهیسې د ملګرو ملتونو افغان ښځینه کارکوونکې په ټول افغانستان کې د دې سازمان دفترونو ته د ننوتلو اجازه نه لري. د هغه په وینا، دا بندیز لا نه دی لرې شوی.

د ملګرو ملتونو د دې چارواکي په وینا، له ۲۰۲۰ کال راهیسې شاوخوا ۶.۷ میلیونه کسان افغانستان ته راستانه شوي، چې ډېری یې له پاکستان او ایران څخه په جبري ډول اېستل شوي دي. هغه ویلي چې ځینې راستانه شوي هېڅکله په افغانستان کې نه وو اوسېدلي او قانوني اسنادو، ملاتړ او «کار، کار، کار» ته اړتیا لري.

لومارکیس ویلي چې بشري مرستې په ۲۰۲۳ کال کې له ۲ میلیارده ډالرو په ۲۰۲۵ کال کې ۱ میلیارد ډالرو ته راټیټې شوې او سږکال تر اوسه ۵۷۰ میلیونه ډالر دي. د هغه په وینا، په ۲۰۲۵ او ۲۰۲۶ کلونو کې د ۱۹۰۰ لومړنیو روغتیايي مرکزونو له ډلې شاوخوا ۷۰۰ تړل کېږي.

هغه خبرداری ورکړی چې په ۲۰۲۷ کال کې به بشري اړتیاوې په چټکۍ زیاتې شي او اغېزې به یې د افغانستان له پولو هاخوا ورسېږي: «څه چې په افغانستان کې پېښېږي، په افغانستان کې نه پاتې کېږي.» نقل قولونه د ملګرو ملتونو خبري اژانس له انګلیسي متن څخه د دیده‌بان ژباړه ده. په خپرو شویو راپورونو کې د طالبانو غبرګون نه دی راغلی.

شالید: اطلاعات روز ورځپاڼې هم د لړم پر ۱۶مه دا خبرې خپرې کړې. مخکې یونسکو او یونیسف په یوه راپور کې ویلي وو چې د افغانستان ۵۳ سلنه ابتدايي عمر ماشومان له رسمي زده‌کړې بهر دي.

ولې مهم دی: په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د بشري همغږي په وینا، له ۲۰۲۱ کال راهیسې له ۲.۶ میلیونو ډېرې نجونې له منځنۍ زده‌کړې بې برخې دي او د دې سازمان افغان ښځینه کارکوونکې لا هم د هغه دفترونو ته د تګ اجازه نه لري.

د افغانستان د مسیحیانو دیده‌بان دا موضوع تعقیبوي.

سرچینې: د ملګرو ملتونو خبري اژانس (UN News) — افغانستان د پراخو حقوقي بندیزونو په منځ کې له ژورېدونکي بشري بحران سره مخ دی؛ اطلاعات روز

انځور: یوناما — برونو لومارکیس، په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د سرمنشي د ځانګړي استازي مرستیال